Olejów.                                                                                                                        Nowa strona - Olejów na Podolu.     O I e j ó w - leży w dawnym pow. zborowskim, 30 km na pd. wsch. od Złoczowa 15 km od Zborowa, w dorzeczu Dniestru, nad rzeką Łopuszanką, dopływem Seretu. Wieś pojawia się w źrodłach w r. 1532, kiedy Stanisław Sienieński sprzedał Złoczów wraz z przyległymi wsiami, w tym z Olejowem, kasztelanowi poznańskiemu Andrzejowi Górce. Po Górkach dziedziczyli Czarnkowscy, od których klucz złoczowski nabył w r. 1598 Marek Sobieski, wojewoda lubelski. Odtąd przez pięć pokoleń właścicielami Olejowa byli Sobiescy i dopiero w r. 1740 Maria Karolina ks. de Boullion, córka królewicza Jakuba, zapisała dobra złoczowskie ks. Michalowi Kazimierzowi Radziwiłłowi. Wg tradycji Olejów miał kiedyś status miasteczka. W poł. w. XVIII właścicielem Olejowa był regimentarz Stefan Błędowski, a w latach osiemdziesiątych tegoż stulecia starosta brański Maciej Starzeński. W r. 1855 jako właściciela odnotowano wnuka tego ostatniego, Michała, który w tym samym roku sprzedal swoje dobra hr. Kazimierzowi Wodzickiemu. Majątek pozostał w rękach Wodzickich aż do II wojny światowej. Pałac olejowski, zawierający cenne zbiory, został ograbiony przez Niemców w czasie I wojny światowej. We wsi znajdowały się pokłady glinki służącej do wyrobu fajansu, przejściowo produkowanego także w miejscu. W 2 poł. w. XIX działały w Olejowie olejarnia, wapniarka i młyn.     Początki parafii olejowskiej sięgają r. 1748, kiedy to Stefan Błędowski wybudował drewniany kościółek i wyznaczył fundusz w celu osadzenia przy nim kapelana, z myślą o utworzeniu samodzielnej parafii. Zezwolenie na to uzyskał od bpa Ignacego Wyżyckiego, jednak realizację tego  zamierzenia uniemożliwiła mu przedwczesna śmierć. Dopiero 13 III 1848 kancelaria cesarska, w oparciu o a darowizny dla plebana olejowskiego, sporządzony przez Michała hr. Starzeńskiego 1 IX 1846, wydała zgodę na utworzenie samoistnej placówki duszpasterskiej w Olejowie. Pismem z 24 IX 1850 konsystorz lwowski zezwolił na tymczasowe sprawowanie funkcji duszpasterskich przez księdza obrządku łacińskiego w miejscowej cerkwi i ustanowił stałą kapelanię lokalną w Olejowie. Pierwszym kapelanem był ks. Jan Sobolewski, uprzednio kooperator w Stanisławowie. Do kapelanii olejowskiej, w r. 1888 podniesionej do rangi parafii, należało 8 wsi wydzielonych z trzech parafii: Białokiernica, Bzowica i Olejów (poprzednio w parafii Jezierna), Harbuzów i Manajów (poprzednio przy Sasowie), Beremowce, Hukałowce, Łopuszany i Moniłówka (poprzednio przy Zborowie). Tak parafia przetrwała do r. 1924, kiedy to doszła wieś Perepelniki (poprzednio Sasów). Dekanat złoczowski, a od r. 1933 w nowym dekanacie zborowskim.  Na terenie parafii istniała kaplica w Perepelnikach (1890) i kaplica p.w. Św. Jana Kantego w Hukałowcach (1926).  Pierwszy kościół z fundacji Stefana Błędowskiego w r. 1748 lub 1758. Dalsze losy kościoła nieznane.  Dopiero w r. 1855 hr. Michał Starzeński położył fundamenty pod nowy kościół. W tymże roku majątek sprzedał hr. Kazimierzowi Wodzickiemu, który w r.1863 ukończył kościół, po poświęceniu przez dziekana złoczowskiego ks.  Stefana Majora 11 XI 1863, został oddany do użytku.  Konsekracja przez abpa  Ksawerego Wierzchleyskiego p.w. Św. Michała Archanioła dnia 9 VI 1864.  W r. 1897, staraniem ks. proboszcza Piotra Strzeszkowskiego, murowane sklepienie grożące zawaleniem, zastąpiono pseudosklepieniem z desek, które podparto sześcioma filarami, zmieniając w ten sposób układ przestrzenny kpścioła z jednonawowego na trójnawowy. W r. 1904 wnętrze pomalowano. W r. 1909 usunięto pierwotne gonty, pokryto dach blachą i zlikwidowano wieżyczkę na sygnaturkę. /.../  Kościół olejowski ucierpiał w czasie I wojny światowej. Najpierw wojska rosyjskie skonfiskowały 4 dzwony ("mające po 50 lat..."), a później przeszedł przez wieś front, zniszczeniu uległ wówczas dach i okna. Prace zabezpieczające przy kościele przeprowadzono do lutego r. 1925. W latach 1928-1929 odnowiono ołtarze, w r. 1937 odczyszczono elewacje kościoła, a wroku następnym odnowiono organy.     Kościól funkcjonował do 4 III 1944 kiedy to ostatni proboszcz ks. Mieczysław Moryl opuścił parafię, uciekając przed grasującymi bandami. Klucze do kościołai cały inwentarz zostały powierzone komitetomi kościelnemu. Kilka dni po wyjeździe proboszcza przez Olejów przeszedł front sowiecko-niemiecki. Kościól został zrujnowany, a wyposażenie zniszczone. Ocalałe rzeczy spakowano i przewieziono do Zborowa, a następnie do Złoczowa. Ich dalsze losy nie są znane. W latach 1951-1952 kościół olejowski rozebrano na budulec dla miejscowego kołchozu. Piękny klasycystyczny pałac w Olejowie spłonął w sierpniu 1914 r., natomiast jego ostatni właściciel Aleksander Ludwik Wodzicki (ur. 24.10.1860 r.) wraz z rodziną zesłany zmarł na stepach Kazachstanu 14.02.1941 r Olejowianie - spis mieszkańców - stan 1939-1940

---

Olejów - 1868
Ze skorowidza wszystkich miejscowości w Galicji:
 
Olejów, wieś
Urząd powiatowy: Złoczów
Urząd pocztowy: Zborów
Parafia
rzym. kat.: na miejscu
gr. kat.: na miejscu
Ludność według popisu z roku 1857: 1050
 
Grunty orne
większej własności: 1260
mniejszej własności: 1288
Łąki i ogrody
większej własności: 236
mniejszej własności: 212
Pastwiska
większej własności: 173
mniejszej własności: 148
Lasy:
większej własności: 351
mniejszej własności: 91
OGÓŁEM: 3759 morgów niższo-austriackich
 
Właściciel tabularny: Kazimierz Stanisław Wodzicki ur.27.09.1816 r. - Górka Kościelecka - zm.20.10.1889 r. - Olejów
 
[źródło: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w Królestwie Galicyi i Lodomerii wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. Lwów 1868]

---

 
1886
 
Olejów - rus. Olijew, wieś, pow. złoczowski, 30 km na płd. wsch. od Złoczowa, 15 km na płn. wsch. od sądu pow. w Zborowie. Urząd pocztowy w miejscu. Na płd. leżą Jackowice i Kudynowce, na płd. zach. Berymowce, na zach. Moniłówka, Hukałowce i Łopuszany, na płn. zach. Harbuzów, na płn. Manajów, na płn. wsch. Białokiernica, na wsch. Białoniernica i Bzowica.
Wieś leży w Dorzeczu Dniestru, nad Łopuszanką, dopływem Seretu.
Wychodzi ona z Łopuszany od zach. i płynie przez płn. część obszaru w kierunku płd. zach. aż do zabudowań wiejskich, tu skręca na płn. wsch. i w tym kierunku płynąc wchodzi do Białokiernicy, tworząc na granicy mały stawek.
Zabudowania wiejskie leżą w płn. wsch. stronie obszaru, głównie w dolinie Łopuszanki (333 m wzniesienia) na obu jej brzegach i na lesistych wzgórzach otaczających dolinę (wzniesienie 388 do 400 m).
W płd. stronie wsi wznosi się Maćkowa góra. Części wsi zowią się: Chatki za dębem, Chaty na cegielni, Chmielniki koło Chomy, Halczyna dolina w stronie płd. Jedna osada zwie się Opryszkową doliną.
Karczmy są dwie: Obryta i Zielona. Przez wieś idzie od płd. ku płn. droga krajowa zborowsko - załoziecka. Własność większości hr. Kazimierza Wodzickiego ma roli ornej 725, łąki ogr. 136, pastwiska 995, lasu 202. Wł. mn. roli or. 741, łąki i ogr. 119, past. 85, lasu 52 ha.
 

[dalej następują opisy geologiczne i roślinności okolicy]


Na pokładach kaolinu olejowskiego polega byt 4 fabryk naczyń fajansowych i kamiennych (Steingut) w Lubyczy, Potyliczu, Siedliskach i Glińsku.
W roku 1880 było 1285 mieszkańców w gm., 328 na obszarze dwor., między nimi 607 obrz. rz. - kat., 964 gr. - kat., 41 wyznania mojżeszowego.
Umiejących czytać było 341.
Parafia rzymsko - katolicka w miejscu, del. złoczowski, archidyec. Lwowska. Parafię założył i wyposażył w roku 1758 Stefan Błędowski, regimentarz. W roku 1848 powiększył fundusz Michał hr. Starzeński i zbudował kościół pod wezwaniem św. Michała Archanioła, konsekracja odbyła się w 1864 r.
Kościół wznosi się w płd. - wsch. stronie na wzgórzu. Naprzeciw drzwi kościelnych wkopany jest krzyż kamienny z ruskim nieczytelnym napisem, pochodzący podobno z XVII w.
Do parafii należą: Beremowce, Białokiernica, Bzowica, Harbuzów, Hukałowce, Łopuszany, Manajów, Moniłówka.
Parafia greko - katolicka w miejscu - dek. zborowski. Należą do niej Białokiernica. We wsi są dwie cerkwie - murowana pod wezwaniem św. Mikołaja i mniejsza drewniana.
Jest tu szkoła jednoklasowa, założona w roku 1858 z językiem wykładowym polskim i ruskim.
W roku 1884 do szkoły chodziło 114 dzieci na 260 obowiązanych do nauki szkolnej.
W szkole tej prowadzono kurs rolniczy dla starszej młodzieży.
 
[dalej następuje opis gospodarki rolnej wg stanu na rok 1880 oraz stan kultury rolnej]
 
Właściciel Olejowa hrabia Kazimierz Wodzicki znany ornitolog, otacza szczególną opieką zwierzynę leśną a niemniej ptactwo błotne i polne, dla utrzymania kurpatw i przepiórek pozakładał remizy.

[dalej opis warunków łownych oraz legend dotyczących Olejowa]
 [źródło: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa 1886]

---

 
1912
 
W 1912 roku w Olejowie były trzy telefony. Dwa na poczcie: c. k. centralne biuro telefoniczne i c. k. publiczna mównica telefoniczna oraz jeden jedyny abonent - Towarzystwo kredytowe w Olejowie, z numerem telefonu 1. ("Poproszę Olejów 1").
 
A oto ceny z ówczesnej tabeli opłat dla Olejowa:
Standardowe trzy minuty rozmowy kosztowały wówczas: z Załoźcami i Zborowem 40 kalerzy, ze Zbarażem, Złoczowem, Tarnopolem i Podkamieniem 60 hal., ze Lwowem - 1 koronę, z Rzeszowem i Przemyślem - 2 korony, z Krakowem - najwyższa stawka, 3 korony. Z Wiedniem mieszkańcy małego Olejowa najwyraźniej nie rozmawiali, bo nie był on wymieniony w tabeli. To już był przywilej większych miejscowości, jak Zbaraż czy Zborów.
 
[źródło: Spis Abonentów c. k. sieci telefonicznych w Galicyi, wydanie na rok 1912. Lwów 1912.]
 

---

1926-1930
Dane z książek adresowych firm w Polsce:
 
Olejów. Wieś i gmina, powiat Zborów, sąd powiatowy Zborów, sąd okręgowy Złoczów, 1901 mieszkańców.
Kolej w odległym o 14 km Zborowie, poczta, telegraf i telefon na miejscu.
Parafia rzymskokatolicka i grekokatolicka.
 
Właściciele ziemscy:
Wodzicki hr. Aleksander (827 i Halczyna 222)
 
Akuszerki:
Matyśko M. (1930)
Półtorak A. (1930)
 
Bydło - handel:
Leiner B. i Ska (1926)
Leiner B. (1928-30)
 
Cieśle:
Bodak P. (1926-30)
Owczarz B. (1926-30)
 
Kasy pożyczkowo - oszczednościowe:
Spółka Oszczędności i Pożyczek, Sp. z n.o. (1926)
 
Kooperatywy:
"Buducznist", Sp. z o.o. (1928-30)
"Kółko Rolnicze" (1926-30)
 
Kowale:
Boratyn J. (1926-28)
Budnik P. (1926-30)
 
Krawcy:
Bednarz G. (1926-30)
Kulinka J. (1926-28)
Król A. (1928-30)
 
Młyny:
Wodzicki hr. A. (1926-28)
 
Różne towary:
Niesłudowski J. (1926-30)
Bürgel Ch. (1926-30)
Preiss M. (1926-30)
 
Rzeźnicy:
Kosińska A. (1926-30)
 
Skóry:
Leiner B. (1928-30)
 
Szewcy:
Nawolski J. (1926-30)
Wąsicki W. (1926-30)
 
Szutr - dostawa:
Jamborski K.
 
Tytoniowe wyroby:
Gerc J. (1928-30)
Mądrzycki J. (1926-30)    /w 1930 pisany jako Mądrzecki/
 
Wyszynk trunków:
Popowski F. (1926-30)
 
[źródła: Księga adresowa Polski (wraz z W. M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa 1926/27. Warszawa 1926.
Księga adresowa Polski (wraz z W. M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa 1928. Warszawa 1928.
Księga adresowa Polski (wraz z W. M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa 1930. Warszawa 1930.]

---

ok. 1933
Ze skorowidza wszystkich miejscowości w Polsce:
 
Miejscowość: Olejów, wieś i dwór
Gmina:  Olejów
Powiat polityczny: Zborów
Województwo: Tarnopolskie
Poczta i telegraf (telefon): na miejscu
Stacja kolejowa z odległością km.: Zborów 14
Najbliższa linia komunikacji autobusowej z odległością km: Zborów-Złoczów 16
Sąd Grodzki: Zborów
Sąd Okręgowy: Złoczów
Urzędy parafialne: rzymskokatolicki i grekokatolicki na miejscu
 
[źródło: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych. Przemyśl - Warszawa, brak daty (ok. 1933)]

DODATEK
Ze wspomnień....
 
Michał Potocki przegrał majątek w karty, w latach 80-tych właścicielem został Wodzicki. [nieścisłe: Kazimierz Wodzicki był już właścicielem w 1868 roku - o reszcie trudno powiedzieć czy to prawda, ale zostawiam jako ciekawostkę]
 
Jesienią 1914 roku dwór wyrabowali żołnierze rosyjscy. Rodziny Wodzickich nie było, ewakuowali się przed nadejściem frontu. W niedzielę rano, stryjeczny brat Michała Dajczaka, idąc na mszę do kościoła w Olejowie, w parku niedaleko dworu znalazł leżącą na ziemi małpę, należącą do Wodzickich. Prawdopodobnie uciekła z zamknięcia w czasie rabunku dworu, ale było wtedy już dość zimno, więc zwierzak pochodzący z ciepłych krajów zaziębił się na wolności. Osłabiona małpa nie stawiała oporu i trafiła do domu Jana Dajczaka w Bzowicy. Tam długo chorowała i przez jakiś czas domownicy myśleli, że nie przeżyje. Była zawijana w materiały i okładana butelkami z gorącą wodą. Jednak jakoś się wylizała z choroby i przez zimę stała się ulubieńcem dzieci. Zaprzyjaźniła się też z małym pieskiem i lubiła go nosić na ręku, jak ludzie noszą niemowlę (sama była niewiele większa od tego pieska). Bardzo lubiła ogryzać kolby kukurydzy. Niestety, kiedy w 1915 roku Austriacy wypędzili Rosjan i do dworu powrócili Wodziccy, małpę trzeba było oddać właścicielom.
 
Wodziccy mieli duży dwór murowany, piętrowy po Potockich. Fornale mieszkali w czworakach. Do Wodzickiego należał kościół (dokładał na remont).
 
Syn dziedzica kupował papierosy w sklepie. Dla domu - kupowała służba.
 
Kościół został zbudowany przez Potockich. Grobowce Potockich były w środku.
 
Ksiądz miał parę koni, 4-5 krów. Była służba: gospodyni, kucharka i 1 najmita.
 
Ksiądz po kolędzie dostawał chleb i wiadro zboża. Dziedzic dawał darmo drzewo na opał.
 
Niejaki Popowski miał szynk z piwem i była gospoda kółka rolniczego w sklepie (tylko z piwem). Żydzi mieli sklep bez wyszynku. Sklep miała też ukraińska kooperatywa.
 
Pensja w sklepie kółka rolniczego wynosiła 30 złotych miesięcznie. Praca trwała cały tydzień z wyjątkiem niedziel, od 6 rano do 10 wieczorem. Zapałki kosztowały 10 groszy, jajko 3 grosze. Radio kosztowało około 72 złotych. W sklepie było działające radio z głośnikiem na baterie i na akumulator (z połączonych baterii i akumulatorów). Baterie były dość drogie. Czasami w niedzielę wieczorem sklep był otwierany dla grupy znajomych, żeby posłuchać w radio Wesołej Fali ze Szczepkiem i Tońkiem.
 
Za dolary można było kupować w sklepie, tak samo na targu.
 
Bolszewicy znaleźli i wywieźli polskich policjantów. Kiedyś było ich w Olejowie czterech plus komendant. Nowi policjanci i sołtys byli Ukraińcami. Ukraińska policja wywoziła rodzinę hrabiego, zarządców, leśniczego, nauczycieli, poczmistrza i kolonistów hrabiego. W 1936 roku hrabia musiał przymusowo sprzedać część ziemi (parcelacja) i sprzedawał tylko Polakom. W lutym 1940 roku wszystkich tych kolonistów ukraińska policja wywoziła podwodami do Zborowa (m.in. wywieziono krewnego o nazwisku Gierc). Wywieziono też ukraińską rodzinę Doberczuków.